KGU News >>Văn học >>Truyện
KGU Tạo bài viết  
Thứ năm 04 Tháng tám. 2016

ÁO NÂU NHUỘM BÙN




Tác giả: TungDX

54-CÁC CỤ TA XƯA - ÁO NÂU NHUỘM BÙN

Trong bài thơ "Việt Nam quê hương ta" Nguyễn Đình Thi đã nói đến "ÁO NÂU NHUỘM BÙN"

Việt Nam đất nước ta ơi
Mênh mông biển lúa đâu trời đẹp hơn
Cánh cò bay lả rập rờn
Mây mờ che đỉnh Trường Sơn sớm chiều
Quê hương biết mấy thân yêu
Bao nhiêu đời đã chịu nhiều thương đau
Mặt người vất vả in sâu
Gái trai cũng một áo nâu nhuộm bùn

Vây công nghệ tạo ra nó cắc hẳn nhiều người KGU chưa biết bởi thậm chí bản thân sản phẩm cũng chưa từng thấy; Tác giả Bùi thiết giới thiệu như sau:

NHUỘM NÂU
Chọn mua củ nâu cũng phải sành sỏi, người quen dùng củ Nâu có cách chọn riêng, bởi vì củ Nâu để càng lâu càng tốt, vì vậy nên có một số gia đình mua sẵn củ nâu dùng cho 2-3 năm sau, đến mùa khai thác họ mua về để giành, chỉ dùng củ nâu từ trước.

Đến mùa nhuộm vải nâu người ta tiến hành theo quy trình sau:

Chuẩn bị nguyên vật liệu: Ngoài vải chuẩn bị sẵn, tức là 4 múi của tấm vải cần nhuộm, may vào 4 khuy để căng vào 4 cọc tre tương ứng với tấm vải trên sân phơi (sân phơi thường là sân nhà, nơi rọi nắng nhất, ngày xưa thường là sân đất, ít có sân hàu); Củ nâu được đẻo sạch vỏ ngoài, chỉ còn cơm (tức là thịt) màu trắng đầy nhựa, nhựa vốn là màu trắng như bị ô xy hoá ngả màu nâu, xong cắt nhỏ thành miếng, rồi cho vào cối giả nhỏ, sau đó vớt ra chậu hay xô, nồi và cho nước vào rồi quấy đều, tùy theo lượng củ nâu mà pha chế nước cho thích hợp, đừng để đặc quá nhưng cũng không được loãng quá.

Dung dịch nước củ nâu để một thời gian cho lắng, chắt nước cho vào chậu (hay xô) để nhuộm, tuỳ theo số lượng vài mà cho nước nhiều hay ít sao cho mỗi lần nhuộm vải số nước nâu còn lại rất ít, để đảm bảo chất lượng nước hco lần nhuộm sau.

Vải ngâm vào nước nâu, vò cho đều để mọi sợi vải đều ngấm, thậm chí cho tay vò nhiều lần, hay cho chân vào đạp, khi vải đã ngấm, lấy từng mảnh ra vắt kiệt nước, rồi đem phơi; khi phơi có thể hai người cầm hai đầu mảnh vải, căng cho thật thẳng không để vải nhăn thành nếp, xong 4 khuy 4 múi vài cài vào 4 cọc chôn sẵn, có thể để vải nằm sát sân phơi, cũng có thể nhích cao khỏi mặt sân chừng 1-2cm. Trời được nắng, mỗi lần nhuộm phơi nắng mất khoảng chừng 1 tiếng đồng hồ, người ta có thể vừa làm việc khác vừa nhuộm vải, áng khoảng thời gian vải khô đem vào nhuộm và phơi tiếp, một ngày bình thường có thể nhuộm và phơi trung bình được 5 lần.

Như đã nói, vải nhuộm có chiều rộng 20-25cm, chiều dài tuỳ theo chiều dài sân phơi hay nhu cầu vảo phải nhuộm.

Vải nhuộm nâu cũng được chia làm nhiều loại, tuỳ theo số lượng lần nhuộm và gia thêm các loại khác, đại thể có:

1-Vải nâu non: Vải có màu nâu nhạt (cũng gọi là nâu non) là loại vải nhuộm ít nước hoặc nước nâu loãng. Vơdi loại vải này chỉ nhuộm chừng dăm bảy nước nâu, mặt vải có màu gạch non, và quen gọi là vải nâu non. Loại vải này thường dùng may áo cánh cho các cô gái và may yếm cho phụ nữ. Với các cô gái nông thôn thuở xưa có áo nâu non mà mặc như là một diễm phúc, là thứ mà con gái ưa làm đỏm; áo nâu non yếm thắm như là hình ảnh của người đẹp đồng nội, người lý tưởng của luỹ tre làng.

2-Vải nâu thẩm: Vải sau khi nhuộm xong có màu thẩm hay màu đậm, với chừng 15 lần nhuộm. Đây là loại vải phổ biến, dùng để may quần áo cho mọi đối tượng nam và nữa từ trung niên (hay là gái có chồng) trở lên, cả trẻ con cũng có thể may áo bằng loại vải nâu đậm rất phù hợp với cuộc sống làng quê và lao động nông nghiệp, các vết bẩn trên loại vải này không lộ lắm, nên áo quần không phải giặt trong vòng dăm bảy ngày hoặc lâu hơn nếu không có gì quá bẩn. áo quần may bằng vải nâu đậm mặc vào mùa nóng có độ giữ ẩm cao, mồ hôi thoát ra ngấm vào vải làm cho cơ thể mát hơn, còn mùa rét, với nhiệt độ của vùng Nghệ Tĩnh, những ngày bình thường mặc vài áo loại vải này coi như ấm.

3-Vải nâu già: Là loại vải sau khi nhuộm có màu nâu xỉn, có thể ngã về màu nâu đen, mặt vải rất mịn. Để có loại vải này, người ta phải nhuộm và phơi đến hơn 20-25 lần, thậm chí thường đêm còn phải phơi sương cho màu thêm đượm. Loại vải này thường dùng để may áo cánh khoác (tức là áo rộng hơn để mặc ra ngoài cùng trong mùa rét, may quần đàn ông và đặc biệt là dùng để may váy phụ nữ, thanh niên và trung niên).

4-Vải nâu già phủ bùn đen: Là loại vải nâu già, người ta lấy bùn đen ở dưới ao lên cho vào chậu, rồi ngâm vải vào bùn đen đó, sao cho vải ngấm bùn đều. Bùn đen khuấy loãng vào nước nên chỉ có màu đen của bùn ngấm vào còn cặn và tạp chất khác không ngấm; xong đem phơi và chỉ phơi mặt đen của vải; phải ngâm bùn và phơi đến dăm lần như vậy mới được. Sau khi phủ bùn xong, ngâm vào nước lá bàng đặc, hay nước chè xanh đặc để vải giữ bền màu.

Vải nâu phủ bùn dùng chủ yếu vào việc may váy cho phụ nữ trung niên và già, thường dùng cái váy như vậy mặc được rất lâu từ 10-20 năm. Những người nghèo có thể mặc một cái váy như vậy đi hết nửa đời người. Những phụ nữ nghèo ngày xưa thường chỉ có một cái váy (tiếng Nghệ Tĩnh gọi là mấn) vì quanh năm họ lam lũ quần từ nhà ra đồng, ít giao lưu, nên một cái váy như vậy có thể dùng ở mọi lúc. Thậm chí có người còn phải vá váy, vá rất nhiều mảnh, và những cái váy như vậy gọi là váy cập (mấn cập), ở vị trí sau váy (gọi là khu mấn) người ta còn vá tháp vào một miếng vải có hình vuông hay chữ nhật, mỗi cạnh từ 15-20cm. Có biết bao nhiêu chuyện về cái mấn cập lưu truyền trong dân gian đã và đang mai một dần vì gần nửa thế kỷ nay những cái mấn của các mẹ, các bà vùng Nghệ..........

Bùi Thiết

 


Người post: TungDX

Ngày đăng: 04-08-2016 04:04






Xem 1 - 7 của tổng số 7 Comments

Từ: Guest Phạm Đình Ân
08/08/2016 21:28:33


ÁO NÂU




Áo nào em mặc cũng xinh


Em càng xinh đến giật mình: áo nâu !


 


Sợi bông bùn đất nhuộm màu


Sắt son trải tự thuở đầu nguồn xa


Sáng màu báng mật nước da


Áo may khít, dáng đậm đà, tươi duyên.


 


Mẹ cha ăn chắc mặc bền


Rách vai, khéo lựa đường kim lại lành


Đời nghèo tạm áo ba manh


Nhường nhau hơi ấm trọn tình thủy chung.


 


Áo em nâu thật lạ lùng


Để anh thương tận đáy lòng khôn nguôi


Anh yêu em quá mất rồi


Em chưa biết, cả mọi người cũng chưa.


 


Tiếp đông vụ gối chiêm, mùa


Áo ai dầu dãi nắng mưa vun trồng


Áo em tựa cánh buồm giong


Vượt khơi biển lúa muôn trùng sóng chen.


 


Cho anh kề vai áo em


Nghìn hôn chỗ dính lấm lem đất bùn


Nghìn hôn chỗ áo bạc sờn


Động mùa vui tỏa hương thơm cánh đồng.


 


Anh yêu áo trắng, áo hồng


Lại càng yêu đến vô cùng: áo nâu !


 




Từ: Guest Thu Thu
08/08/2016 21:22:25

Nhớ Người những sớm tinh sương


Áo nâu túi vải trên đường suối reo...


Tố Hữu



Từ: Guest Capitalina
08/08/2016 07:14:04

Cảm ơn bạn TungDX đã post bài hay quá , ngót ngét 70 tuổi rồi mới được biết tường tận về củ nâu và cách nhuộm vải nâu của người Việt ta , mặc dù rất thích những vần ca dao :                                                                                                        Em mặc chiếc áo nâu non                                                                                                                                          Má hồng răng trắng vừa dòn vừa xinh                                                                                                                 Em đi đắp máng đầu đình                                                                                                                                          Bùn non lấm áo vẫn xinh vẫn dòn                                                                                                                      Trăng lên trăng đẹp trăng tròn                                                                                                                                  Còn thua cô gái một con thôn Đoài.                                                                                                Hay như nhà thơ Nguyễn Duy đã tả người Mẹ : Mẹ ta không có yếm đào                                                                                                                                 Nón mê thay nón quai thao đội đầu                                                                                                                             Rối ren tay bí tay bầu                                                                                                                                     Váy nhuộm bùn áo nhuộm nâu bốn mùa 



Từ: Guest Lan TT
07/08/2016 22:48:35

Cám ơn anh Tung.  Em nhớ hồi bé đi sơ tán, cô chủ nhà cho quần áo của chúng em vào chậu có củ nâu, nguấy đều rồi đem phơi. Áo cũng nâu loang lổ. Qua bài sưu tâm của anh thấy kỳ công và nhiều công đoạn quá. Tiếc là bây giờ chẳng thấy ai mặc áo nâu như thế nữa.



Từ: HoaNT
07/08/2016 05:03:25

Xin cám ơn và cảm phục anh Tung đã xông pha vào nhiều lĩnh vực. Nhuộm nâu như thế này thì kỳ công quá nhưng an toàn chứ bây giờ toàn nhuộm bằng hóa chất độc hại thôi.Chúc anh Tung khỏe, vui đẻ viết nhiều bài và sáng tác nhiều thơ trên trang KGU này nhé. Trang KGU này cần những người như anh làm nổ tung các lĩnh vực để kéo mọi người trở về với trang KGU



Từ: Guest Binh PT
06/08/2016 05:18:32

Cám ơn anh Tung đã sưu tầm và chia sẻ! Không biết bây giờ có ai còn nhuộm vải bằng củ nâu nữa ko nhỉ? Và nâu sồng thì có phải nâu sẫm ko ạ? Đọc bài mới biết là còn nhiều điều hay để nghiên cứu lúc về già lắm!


Mong anh chia sẻ nhiều điều hay nữa!


 



Từ: Guest Hoc trò
05/08/2016 15:05:59

Màu áo mới nâu non sáng chói


Mái trường tươi roi rói ngói son


...


Xưa đi học đọc câu thơ mà chưa có khái niệm ngọn nguồn NÂU NON


Cảm ơn tác giả đã cấp cho kiến thức lý thú và bổ ích


Em hiểu hơn về tiền bối của mình đã ăn mặc ra sao



Tổng số bài và comment post theo từng khoa

KhoaBài viếtComment
Sinh 563 9482
387 2824
Hóa 882 9765
Luật 721 11647
Toán 66 376
Kinh tế 4 108
Câu Lạc Bộ 30 1
NCS 3 70
Bạn bè 197 1189
Dự bị 0 0
Ngôn ngữ 2 2

10 người post bài nhiều nhất

UserSố bài viết
TungDX 289
NghiPH 306
NgocBQ 130
ThaoDP 108
CucNT 123
CoDM 88
PhongPT 73
HaiNV 93
LiTM 85
MinhCK 70

10 người comment nhiều nhất

UserComment
Guest 7169
NghiPH 3219
LiTM 1879
HaiNV 1853
KhanhT 1743
CucNT 1718
TungDX 1565
ThanhLK 1545
VanNH 1441
ThoaNP 1257
s